Toen ik nog bij de gesloten geloofsgemeenschap was, koos ik voor zijn waarheid. De waarheid van de leider. In ieder geval adopteerde ik zijn waarheid als de mijne. Dat vraagt een bepaalde overgave. Op zich geen ongezond proces, las ik in het boek van Ivo van Woerden; In de greep van de goeroe (2026). Ivo vertelt over een Amerikaans hoogleraar in de psychologie* die onderzocht hoe dat proces van overgave er in de hersenen uitziet.
Deze hoogleraar bekeek het vanuit de neuroscience en noemt het ‘t decentering-proces. Ivo vertelt dat het start vanuit de behoefte om de strijd in het Zelf, door de veelheid aan prikkels, op te lossen. Dit Zelf wat elk mens heeft, voorspelt de toekomst; de uitkomst van keuzes op basis van ervaringen uit het verleden. Het Zelf in de mens is gericht op accurater worden en zichzelf daarmee verbeteren. Dit decentering-proces is een proces waarin het Zelf de controle over het nemen van keuzes tijdelijk afschaalt, om op zoek te gaan naar nieuwe varianten van dit Zelf, die beter zullen werken. Het zoeken dus naar een beter Zelf. Een beter mens.
Ik zou zeggen dat het decentering-proces op leren lijkt. Zo deden we dat toch ook op school of later bij opleidingen, trainingen en cursussen. Er staat iemand voor de groep, een leider, waarbij je door zijn/haar positie aanneemt dat degene het over dit onderwerp beter weet dan jij en zijn/haar kennis neem je tot je en voeg je bij de kennis die je al had of het vervangt je eigen kennis. Je laat je eigen ego varen en neemt aan dat je minder weet dan de onderwijskracht. Dat vraagt een bepaald vertrouwen van je in de ander en een overgave aan die ander. Je hebt niet alles gecheckt en nagezocht of het wel waar was en of het wel klopt allemaal. Je nam het aan. Later vergeet je weer veel, laat je een deel van dat geleerde bewust varen en hou je over wat je kan gebruiken.
En dat is dan wel weer mooi als je het op die manier bekijkt. Dat zo’n dark personality als de zelfbenoemde leider van een sekte, uiteindelijk dus ongewild, want hij/zij denkt natuurlijk uitsluitend aan zijn/haar eigen welzijn, toch bijdraagt aan het vormen van betere mensen. Ten minste, en daar komt het aan op de kracht van de ex-leden en de hulp en ondersteuning die zij kunnen ontvangen en of zij de groep weer durven te verlaten. En als het hen ook daadwerkelijk lukt om het sekteverhaal en hun tijdelijk 'geleende' manier van denken (deels) weer los te laten. Dat zij vervolgens niet het kind met het badwater weggooien maar overhouden wat zij nog willen gebruiken en het geleerde (h)erkennen, en meenemen in hun leven.
Eerlijk is eerlijk, ik heb in de gesloten groep ook mooie dingen geleerd over mensen, over mezelf en over wat ik waardevol vind. 'Onderzoek alles en behoud het goede' is nog steeds mijn motto en ik kijk uit naar m'n volgende avontuur.
* Patrick McNamara; The cognitive neuroscience of religious experience Decentering of the Self. (2022)